ප්‍රතිරෝධක/Resistors

කලින් ලිපි වලදී අපි ධාරාව,වෝල්ටීයතාව,ප්‍රතිරෝධය කියන කරුණු සහ ඒවා අතර සම්බන්ධය වන ඕම් නියමය ගැන ඉගෙනගත්තා මතක ඇති.

ඉති මෙ වෝල්ටීයතාව සහ ධාරාව පාලනය කරලා අපිට අවශ්‍ය දේ කර ගැනීම තමයි ඉලෙක්ට්‍රොනික් පරිපථ වලදී සිද්ද වෙන්නේ.

මෙ විදියට පාලනය කරන්න විවිධ උපාංග ඉලෙක්ට්‍රොනික් වලදී යොදාගන්නවා.රෙසිස්ටර්,කැපසිටර්,ඉන්ඩක්ටර්,ඩයෝඩ්,ට්‍රාන්සිස්ටර්  වගේ ගොඩක් උපාංග මෙ සඳහා භාවිතා කරනවා.

මෙ උපාංග ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදනවා.

මෙ උපාංග ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදයි.

           1)    අකර්මන්‍ය(Passive)

           2)    සකර්මන්‍ය(Active)

අකර්මන්‍ය(Passive)

මෙ උපාංග පරිපථයක සවි කිරීමට පෙරත් එම උපාංගයට ආවේනික වූ ගුණ දක්වයි.මෙ උපාංග ඛාණ්ඩයට අයත් වනුයේ ප්‍රතිරෝධක(Resistprs),ධාරිත්‍රක(Capasitors) සහ ප්‍රේරක(Inductors) යන තුන පමණි.සමහර අවස්ථා වලදී ඩයෝඩ ද යොදයි.

මෙහිදී රෙසිස්ටරය ගෙන බලමු,රෙසිස්ටරය(ප්‍රතිරෝධකය) යනු ප්‍රතිරෝධයක් ඇති කර ගැනීම සඳහා පරිපතයකට යොදන්නකි.රෙසිස්ටරයක් මගින් ගලන ධාරාව අඩු කළ හැකිය.

උදාහරණයක් ලෙස,

ඔබ ළඟ බල්බයක් ඇතැයි සිතන්න.එය 6V/3W ලෙස දක්වයි.මෙහි අදහස කුමක්ද?මෙය වෝල්ට් 6ක විභ්වාන්තරයක් යටතේ වොට් 2ක උපරිම ක්ෂමතාවකින් ක්‍රියාකරවිය හැකි බව මෙයින් දක්වයි.

ක්ෂමතාව යනු, ශක්තිය වැය කිරීමේ ශිඝ්‍රතාවයි.එනම් ඒකක කාලයකට කෙතරම් ශක්තියක් පිට කරයිද යන බවයි.

ශක්තිය ජුල්(J) වලින් මනියි.කාලය තත්පර(S) වලින් මනිනු ලබයි.ඒකක කාලයකට ශක්තිය=ක්ෂමතාවය=මුළු ශක්තිය(J)/මුළු කාලය(S) යන සමීකරණයෙන් ලැබෙයි.ඒ අනුව,ක්ෂමතාවේ ඒකකය J/S වේ.මෙය W ලෙසද සංකේත කරයි.

ඕම් නියමය ලෙසම ක්ෂමතාවය සඳහා සරල සුත්‍රයක් ඇත.

P=V.I

P-ක්ෂමතාව.වොට් (W/JS^-1)

V-විභ්වාන්තරය.වෝල්ට් (V)

I-ධාරාව. ඇම්පියර් (A)

ක්ෂමතාව ගැන පසුව වැඩිදුර සාකච්ඡා කරමු.

ඔබ ළඟ ඇත්තේ 12V බැටරියක් බව සිතන්න.ඔබට බල්බය කෙලින්ම මෙ බැටරියට සම්බන්ධ කල නොහැකිය.මක්නිසාදයත්,බල්බය හරහා තිබියහැකි උපරිම වෝල්ටීයතාවය 6V වේ.

දැන් ඔබට බල්බයට අවශ්‍ය උපරිම ධාරාව සෙවිය හැකිය.මෙ උපරිම අගයට වඩා වැඩි ධාරාවක් බල්බය තුලින් ගලන්නේ නම්,බල්බය විනාශ වෙයි.

බල්බය ක්‍රියාකරන වෝල්ටීයතාවය=V=6V

බල්බය ක්‍රියාකරන උපරිම ක්ෂමතාවය=P=3W

බල්බය විනාශ නොවී ගැලිය හැකි උපරිම ධාරාව=I=???

P=VI

3W=6V*I

I=3/6=0.5A

සිතන්න,12V බැටරිය කෙලින්ම සම්බන්ධ කළේ යැයි සිතන්න.කුමක් සිදුවේද?

V=IR

V-බල්බයට යොදන වෝල්ටීයතාව

I-බල්බය හරහා ගලන ධාරාව

R-බල්බයේ ප්‍රතිරෝධය

බල්බයේ ප්‍රතිරෝධය නියත අගයකි.එය සපයන වෝල්ටීයතාව හෝ ධාරාව මත වෙනස් නොවේ.එය බල්බය නිෂ්පාදනයේදී සිටම පවතින නියත අගයකි.

එසේනම්,V=IR අනුව සිතන්න.ඔබ 6V සැපයුම ලබාදුන් විට 0.5A ධාරාවක් බල්බය තුලින් ගලයි.12V යනු 6V මෙන් දෙගුණයකි. සැපයුම ලබාදුන් විට,ගලන ධාරාව පෙර අගය මෙන් දෙගුණයක් වේ.එනම් 0.5*2=1A ගලයි.බල්බය විනාශ වෙයි.

දැන් රෙසිස්ටරයක් යොදා අපට අවශ්‍ය ලෙස බල්බය දල්වමු.පහත පරිදි පරිපථය දෙකක් සකස් කළ හැකිය.නමුත් නිවැරදි පරිපථය කුමක්ද?

පරිපථය  1

පරිපථය 2

රෙසිස්ටරය සහ බල්බය ඉහත ආකාර දෙකටම පරිපථ ගැන්විය හැකිය.

පරිපථය 2 අනුව එහි බල්බය දෙකෙලවරට 12V ලැබී ඇත.එනම් එම පරිපථ ගැන්වීම වැරදිය.නිවැරදි පරිපථය 1 වේ.

යොදාගන්නා නිවැරදි පරිපථය

දැන් මෙහිදී R මගින් බල්බය තුලින් ගලන ධාරාව උපරිම 0.5A කට සිමා කරයි.

නමුත් රෙසිස්ටරයේ ප්‍රතිරෝධක අගය කුමක්ද?

එය ගණනය කරමු,

අපි රෙසිස්ටරය හරහා ගැලිය යුතු ධාරාව දනිමු.රෙසිස්ටරය හරහා පැවතිය යුතු වෝල්ටීයතාවය දනී නම් අපට ඕම් නියමය මගින් රෙසිස්ටරයේ අගය පහසුවෙන් ගණනය කල හැකිය.

බැටරියේ වෝල්ටීයතාවය 12V වේ.මෙයින් බල්බය දෙපස 6V ඇත.එසේනම් ඉතිරිය(=12-6=6V) රෙසිස්ටරය හරහා පැවතිය යුතුය.

මෙසේ වන්නේ මෙ බල්බය හා රෙසිස්ටරය ශ්‍රේණිගතව පවතින බැවිනි.ශ්‍රේණිගත පරිපථයක වෝල්ටීයතාව එහි ප්‍රතිරෝධක අගයන්ට සමානුපාතිකව බෙදී යයි.ඔබ එක සමාන බල්බ තුනක් 12V බටරියකට ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ධ කළා යැයි සිතන්න.බල්බ තුනට 12V අගය සමානව බෙදීයයි.එක බල්බයකට 4V ලෙස.මෙ වෝල්ටීයතා බෙදීම සහ ධාරා බෙදීම ගැන පසුව සාකච්ඡා කරමු.

දැන් අපි රෙසිස්ටරය තුලින් ගලන උපරිම ධාරාව සහ දෙපස පවතින වෝල්ටීයතාවය දනිමු.

එනිසා,V=IR යොදා R සෙවිය හැකිය.

R=V/I=6V/0.5A=12Ω

හොඳයි...

මම ඔබට රෙසිස්ටරයක ප්‍රායෝගික යෙදුමක් මගින් එහි ක්‍රියාකාරිත්වය පැහැදිලි කිරීමට මෙහිදී උත්සාහ කලෙමි.

රෙසිස්ටර් ගැන තවත් වැදගත් බොහෝ කරුණු ඇත.

සමහර විට මෙහි ඇතැම් කොටස් ඉලෙක්ට්‍රොනික් වලට අලුත් කෙනෙක්ට නොතේරෙනවා විය හැකිය.

ක්ෂමතාවය,වෝල්ටීයතා බෙදීම වැනි කරුණු පසුව සාකච්ඡා කරමු.

තෙරුවන් සරණයි.

වැඩි විස්තර »

Circuit Diagram For: How to get Free to Air Satellite TV Channels - Par...

Circuit Diagram For: How to get Free to Air Satellite TV Channels - Par...: How to get Free to Air Satellite TV Channels Today I'm going to teach about "How to get Free to Air Satellite TV Channels"....

වැඩි විස්තර »

අවුරුද්දකට එක පාරක් එන දවස්

අවුරුද්දකට එක පාරක් එන දවස් වලට මිනිස්සු කැමතියි.සමහර විට තමන්ට නිවාඩුවක් ලැබෙනවා,සමහරුන්ට සල්ලි ලැබෙනවා මෙ නිසා විවිධ අය විවිධ විවිධ අයුරින් මෙ දවස් වලට කැමතියි.

වෙසක් කියන්නේ මෙ දවස් වලින් තරමක් විශේෂ දවසක්.මෙ විශේෂත්වයත් සමහරුන්ට විතරයි.කොහොම උනත් විශේෂයක් නැති මනුස්සයෙක්ට උනත් යම් වෙනසක් මෙ දවසට අනිත් දවස් වලට වගේම දැනෙනවා කියල මම හිතනවා.

වෙසක් දවසට පන්සල් යනවා බොහෝ අය.ඒත් එදාටවත් පන්සලේ නියම විදියට කටයුතු වෙනවද?නියම අයුරින් කටයුතු කරනවද?මේක තරමක් ප්‍රශ්නයක්.

සමහර පන්සල් වල බුදු ගේ වල් වැදිලා,නැත්නම් යන්තන මලක් පහනක් තියෙන යන්තන් එලිය වැටුන තැනක්.මිනිස්සුත් නැ.මිනිහෙක් ආපුගමන් මලක් තියල හනිකට දුවනවා දේවාලෙට.පන්සලට එන්නේ දේවාලෙට යන්න.හ්ම්ම්ම්..........

දේවාලේ නම් කැටයන් දාල මල් තියලා ලයිට් දාල.බුදු හාමුදුරුවන්ට යන්තන් පොල්තෙල් පහනක් දෙකක් පත්තුකරලා.

මේවා ඉතින් දෙයියන්ටම තමයි කියන්න ඕන.ඡන්දයක් කාලෙට පන්සලට එන ඊනියා ජන නායකයොත් බොහෝවිට ඉහත කිව්ව විදියම තමා.පන්සලට ඇවිත් ඉන්න කාලෙන් වැඩි කොටසක් දෙයියොත් එක්ක.

මේවට වගකියන්න ඕන කවුද ඉතින් ????..........

කවුද ඉතින්,අපිම තමා...මෙ පෙන්නේ අපේ මෝඩකම....අපි සත්‍යය දන්නේ නැ.මිතයාව කියන කළු දුමක් අස්සේ අපි හිරවෙලා.

දුම් ගොඩකට අහුඋනාම “කවුද බන් මෙ දුම පත්තුකළේ?”කියල හොයන්න කලින් අපි ඒ දුම් ගොඩෙන් එලියට එනවා නේද?...එහෙම දුම අස්සේ ඉඳගෙන අපිට පත්තු කරපු එකා තියා දුම එන තැනවත් හරියට හොයාගන්න බෑ.එහෙම දුම අස්සේ ඉඳන් පත්තු කරපු එකා හොයන එක අර පුංචිකාලේ කුඹි කෑවම කුඹි ගොඩේම ඉඳගෙන කහ කහ ඉන්නවා වගේ වැඩක්.(ඒ මමලු හොඳේ.)

ඉතින් ඔය මිත්‍යාව කියන කළු දුමෙන් එලියට එන්න ඕන ඉස්සෙල්ලම.

සත්‍ය දැනගන්න ඉස්සෙල්ලම.ඒවා කල්පනාකරලා අවබෝධ කරගන්න.

වැඩි විස්තර »

ප්‍රත්‍යාවර්ථ ධාරාව/වෝල්ටීයතාවය

ප්‍රත්‍යාවර්ථ ධාරාවකදී කාලයත් සමග ධාරාවේ දිශාව වෙනස් වන බව දැන් ඔබ දනියි.එනිසා මෙහිදී ඒකක කාලයකදී කෙතරම් දිශාව මාරුවන අවස්ථා ඇත්ද,ධාරාවේ විශාලත්වය වෙනස් වනුයේ කෙසේද ආදිය ගැන අධ්‍යනය කරනු ලබයි.

මම කලින් විස්තර කරා AC හා DC වෝල්ටීයතා/ධාරා ගැන.AC තරමක් වැඩි කරුණු ප්‍රමාණයක් සහිතව විස්තර වෙනවා.දැන් බලමු AC ගැන.

මම කිව්වා AC වලදී කාලයත් සමග ඉලෙක්ට්‍රොන ගලන දිශාව වෙනස් වෙනවා,එ කියන්නේ ධාරාවේ දිශාව කාලයත් සමග වෙනස් වෙනවා කියලා.එ වගේම ධාරාවේ හෝ වොල්ටියතාවයේ ප්‍රමාණය/විශාලත්වයත් වෙනස් වෙනවා කියල කිව්වා.

AC ගැන අධ්‍යනය කරනවා කියන්නේ මෙ වෙනස්වීම් අධ්‍යනය කිරීම.

අපි සාමාන්‍යයෙන් AC Wave එකක් කියලා අධ්‍යනය කරන්නේ සයිනාකාර තරංගයක්.ඉතින් අපි දැන් සයිනාකාර තරංගයක විස්තර විමසාබලමු.

මෙ දක්වලා තියෙන්නේ සයිනාකාර තරංගයක්.මෙහි X අක්ෂයට කළා කෝණය(පසුව පැහැදිලි වේවි) ද,Y අක්ෂයට වොල්ටියතාවද අරගෙන තියෙනවා.

දැන් මෙ තරංගයේ කළා කෝණය 0 වෙලාවේදී වොල්ටියතාවයත් 0යි කියල පෙනෙනවා ඇති.කළා කෝණය π/2( = අංශක 90) දී ධන උපරිම අගයට ඇවිල්ලා තියෙනවා.මෙ ධන උපරිම අගය +V_p කියල හඳුන්වනවා.නැවත +V_p  සිට 0 දක්වා අඩු වෙලා තියෙනවා.දැන් කළා කෝණය π (= අංශක 180) වෙලා.ඊළඟට 0 සිට -V_p දක්වා අඩුවීමක් වෙලා.මෙ අඩු වීමටත් අංශක 90ක් මෙසේ තියෙන වැඩිවීම් සහ අඩුවීම් සිද්දවෙලා තියෙන්නේ සයිනාකාරව නිසා මේ තරංගය සයිනාකාර යැයි කියනු ලබයි.

ඕනෑම අවස්ථාවකදී තරංගයේ විශාලත්වය.( Instantaneous Value)

V=Vmax . Sinθ ලෙස දැක්විය හැකිය.

V=සලකන අවස්ථාවේ(කළා කෝණය θ විටදී) අගය

Vmax=උපරිම අගය=Vp

Sinθ=කළා කෝණයේ සයින් අගය

මෙ අගයන් විශේෂ අවස්ථාවන් සඳහා පහත පරිදි දැක්විය හැකිය.

කළා කෝණය(θ)		Sinθ	වෝල්ටීයතාවය
අංශක	රේඩියන්
0	0	0	0
30	π/6	0.5	+Vmax*50%
45	π/4	0.707	+Vmax*70.7%
60	π/3	0.866	+Vmax*86.6%
90	π/2	1	+Vmax
180	π	0	0
270	3 π/2	-1	- Vmax
360	2 π	0	0

ඒකක කාලයකදී(තත්පරයකට) ධාරාවේ/වොල්ටියතාවයේ සිදුවන දිශා මාරුවීම් ගණන.(සංඛ්‍යාතය)

මෙය සංඛ්‍යාතය(Frequency) ලෙස හඳුන්වයි.මෙය f ලෙස සංකේතවත් කරයි.තත්පරයකට සිදුවන දිශා මාරුවීම් ගණන,අපි දර්ශීය ප්‍රත්‍යාවර්ථ තරංග රටාව ලෙස ගනු ලබන සයින් ආකාර සමග බැලූ විට අපිට සංඛ්‍යාතය යන්න තත්පරයකට ඇතිවන චක්‍ර ගණන ලෙසද හැඳින්විය හැකිය.එක චක්‍රයක් අපි ප්‍රස්තාරයක මෙලෙස දක්වමු.

මෙවැනි ප්‍රස්තාරයක දක්වනුයේ කාලය හෝ කළා කෝණය සමග Instantaneous Value හි සිදුවූ වෙනස්වීමය.

මෙම චක්‍රය එක් වටයකි.එනම් අංශක 360 කී.එය 2π ලෙස රේඩියන් වලින් දැක්විය හැකිය.එලෙසම අංශක 90 = π/2 ආදී ලෙස වේ.

මෙලෙස තත්පර එකකදී එක චක්‍රයක් (එක් දිශා මාරු වීමක්) සිදුවේනම් එය 1Hz/1S^-1 ලෙස සංකේත කරයි.

Hz යනු සංඛ්‍යාතය මනිනු ලබන SIU වේ.තත්පරයකට හෝ ඒකක කාලයකදී සිදුවන චක්‍ර ගණන ලෙස කියවිය හැකිය.

සාමාන්‍යයෙන් ලංකාවේ FM තරංග සම්ප්‍රේෂණය කරන වාහක තරංගය 88-108MHz පමණ වේ.අපිට කනට ඇසෙන සංඛ්‍යාත පරාසය 20Hz-20KHz වේ.

එක දිශා මාරුවිමකට ගතවන කාලය.(ආවර්ත කාලය)

එක දිශා මාරුවීමක් ප්‍රස්ථාරයේ එක චක්‍රයක් ලෙසින් දක්වයි.මෙ චක්‍රයට ගතවන කාලය ධාරාවේ එක දිශා මාරුවකට ගතවන කාලයට අනුරුප වේ,

මෙය සංඛයතයට පරස්පර වේ.මෙය ආවර්ත කාලය(T) ලෙස හඳුන්වයි.

පෙර සඳහන් කරන ලද සංඛ්‍යාතය යනු තත්පර එකකට ඇතිවන චක්‍ර ගණන නම්,එක චක්‍රයකට ගතවන කාලය අපට අදාළ තත්පරය ,අදාළ තත්පරය තුළ සිදුවුන චක්‍ර ගණනින් බෙදීමෙන් ලැබේ.

තත්පයකට ඇතිවූ චක්‍ර ගණන = සංඛ්‍යාතය = f

ආවර්ත කාලය = එක දිශා මාරුවකට ගතවන කාලය = T

T=1/f : S (තත්පර වලින් ලැබේ.)

උදාහරණයක් ලෙස, 20kHz තරංගයක ආවර්ත කාලය (T) = 1/(20*10³) = 5*10^-5 S = 50 µS

උච්ච අගය(Peak Value)

සයිනාකාර හෝ කුමන ආකාරයක තරංගයක උපරිම අගය මෙලෙස හඳුන්වයි.මෙහි V_P ලෙස දක්වා ඇත.මෙසේ ධන සහ ඍන ලෙස උපරිම දෙකක් ඇත.මෙම උපරිම දෙක අතර අගය V_PP (Peak to Peak Value)ලෙස හඳුන්වයි.

වර්ග මධ්‍යනය මූල අගය(Root Mean Square Value)

සලකනු ලබන AC තරංගය මගින් ඇතිකරන ජවය ලබාදීමට සමත් DC අගය මෙලෙස හඳුන්වයි.සඵල අගය ලෙසද හැඳින්විය හැකිය.

මෙ අගය ගණිතානුකුලව ලබාගෙන ඇත.එය,

V_rms=V_p/√2  හෝ V_rms=V_p*0.707වේ.(1/√2=0.707)

මෙම අගය AC තරංගයක වැදගත් අගයක් ලෙස සලකයි.වෝල්ට් මීටරයකින් වෝල්ටීයතාවයක් මැනීමේදී එම මීටරය ප්‍රතිචාර දක්වනුයේ මෙම RMS අගයට වේ.

නිවසකට ලැබෙන 230V යනු ලැබෙන AC විදුලියේ RMS හෙවත් සඵල අගයයි.නමුත් නිවසට ලැබෙන විදුලියේ අවම සහ උපරිම අගයක් ඇත.අවමය 0 වේ.ඉහත සමීකරණය මගින් ලැබෙන උපරිම අගය ගණනය කල හැකිය.

උපරිම අගය=Vp=Vrms*√2 = 230*√2 =325.27V

නිවසට ලැබෙන ප්‍රධාන විදුලියෙන් ක්‍රියාකරන රිචාජබල් ටෝච්,පරිගණක ආදියේ ජව සැපයුම් අධියරවල්(PSU) වල යොදනුලබන සමහර ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග මෙම 325.27V අගයට වඩා වැඩියෙන් 400V ආදී ලෙස යොදා ඇත.මෙයට හේතුව දැන් ඔබට වැටහෙනවා ඇත.

තවත් කොටසක් පසුව....

තෙරුවන් සරණයි.....

වැඩි විස්තර »